Η Ερμηνεία :

 Της εκλογικής

Και Δημοσκοπικής

Στασιμότητας του ΠΑΣΟΚ:

Τα όρια της επίκλησης της εσωκομματικής αντιπολίτευσης ως αιτιολογικού παράγοντα

Η δημόσια συζήτηση γύρω από τη στασιμότητα του ΠΑΣΟΚ έχει αποκτήσει ιδιαίτερη ένταση, καθώς στελέχη που ανήκουν στον στενό κύκλο της ηγεσίας υπό τον Νίκο Ανδρουλάκη αποδίδουν μέρος ή και το σύνολο της ευθύνης στην ύπαρξη και τη δημόσια έκφραση της εσωκομματικής αντιπολίτευσης.

Η συγκεκριμένη ερμηνεία, ωστόσο, παρουσιάζει σημαντικές αναλυτικές αδυναμίες, καθώς τείνει να υποκαταστήσει την πολιτική ανάλυση με μια απλουστευτική απόδοση ευθυνών.

Στην πολιτική επιστήμη, η εκλογική ή δημοσκοπική πορεία ενός κόμματος αντιμετωπίζεται ως αποτέλεσμα ενός σύνθετου συνόλου παραγόντων. Η ποιότητα της ηγεσίας, η σαφήνεια του πολιτικού αφηγήματος, η ιδεολογική συνοχή, η κοινωνική διείσδυση, η οργανωτική αποτελεσματικότητα, η επικοινωνιακή στρατηγική, καθώς και οι γενικότερες πολιτικές και οικονομικές συνθήκες, συνδιαμορφώνουν την εκλογική απήχηση ενός πολιτικού οργανισμού. Επομένως, η μονοπαραγοντική εξήγηση που αποδίδει τη στασιμότητα αποκλειστικά στις εσωκομματικές διαφωνίες δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί επαρκής.

Επιπλέον, η ιστορική εμπειρία των ευρωπαϊκών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων δείχνει ότι η ύπαρξη εσωτερικού διαλόγου ή ακόμη και οργανωμένης εσωκομματικής αντιπολίτευσης δεν αποτελεί, από μόνη της, παράγοντα εκλογικής υποχώρησης. Αντιθέτως, σε πολλές περιπτώσεις, η θεσμοποιημένη διαφωνία λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής ανανέωσης, παραγωγής ιδεών και ελέγχου της ηγεσίας. Εκείνο που επηρεάζει αρνητικά ένα κόμμα δεν είναι η ύπαρξη διαφορετικών απόψεων, αλλά η αδυναμία της ηγεσίας να τις ενσωματώσει σε μια συνεκτική στρατηγική ή να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις εσωτερικές αντιθέσεις.

Στην περίπτωση του ΠΑΣΟΚ, η παρατεταμένη αδυναμία υπέρβασης συγκεκριμένων δημοσκοπικών ορίων αποτελεί φαινόμενο που προϋπήρχε πολλών από τις πρόσφατες εσωκομματικές αντιπαραθέσεις. Το γεγονός αυτό αποδυναμώνει την άποψη ότι η εσωκομματική αντιπολίτευση αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα της στασιμότητας. Αν μια τάση εμφανίζεται διαχρονικά, είναι μεθοδολογικά προβληματικό να αποδίδεται σε γεγονότα ή συγκρούσεις που εκδηλώθηκαν εκ των υστέρων.

Από τη σκοπιά της πολιτικής στρατηγικής, η επίκληση της εσωκομματικής αντιπολίτευσης ως βασικής αιτίας ενδέχεται να λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός μετατόπισης της πολιτικής ευθύνης παρά ως αντικειμενική ερμηνεία των δεδομένων. Πρόκειται για μια πρακτική που συναντάται συχνά στα πολιτικά κόμματα: όταν οι επιδιωκόμενοι στόχοι δεν επιτυγχάνονται, η ηγεσία αναζητά εσωτερικούς παράγοντες στους οποίους μπορεί να αποδώσει το πολιτικό κόστος. Ωστόσο, μια τέτοια προσέγγιση δεν απαντά στο κεντρικό ερώτημα: γιατί ένα κόμμα δεν καταφέρνει να διευρύνει την κοινωνική και εκλογική του επιρροή.

Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι η ηγεσία κάθε πολιτικού κόμματος διαθέτει, εκ του καταστατικού και της πολιτικής νομιμοποίησης που απορρέει από την εκλογή της, τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής γραμμής και της στρατηγικής. Κατά συνέπεια, η αξιολόγηση της πορείας του κόμματος αφορά πρωτίστως τις επιλογές της ηγεσίας και όχι εκείνες στελεχών που δεν ασκούν την εκτελεστική ευθύνη της πολιτικής καθοδήγησης. Η πολιτική λογοδοσία αποτελεί θεμελιώδη αρχή κάθε δημοκρατικού οργανισμού και δεν μπορεί να μεταβιβάζεται στους διαφωνούντες.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι η δημόσια διατύπωση διαφορετικών πολιτικών προσεγγίσεων δεν ταυτίζεται κατ' ανάγκην με υπονόμευση της συλλογικής προσπάθειας. Σε σύγχρονα δημοκρατικά κόμματα, η πολυφωνία μπορεί να συνυπάρχει με την ενότητα, εφόσον υπάρχουν σαφείς θεσμικοί κανόνες και κοινή πολιτική στόχευση.

Η απόπειρα ταύτισης κάθε εσωτερικής κριτικής με την εκλογική στασιμότητα ενέχει τον κίνδυνο να περιορίσει τον εσωκομματικό διάλογο και να ενισχύσει μια κουλτούρα μονοφωνίας, η οποία σπάνια συμβάλλει στην πολιτική αναζωογόνηση.

Συνεπώς, η άποψη ότι η εσωκομματική αντιπολίτευση αποτελεί τη βασική ή αποκλειστική αιτία της στασιμότητας του ΠΑΣΟΚ δεν φαίνεται να στηρίζεται σε μια ολοκληρωμένη πολιτική και επιστημονική ανάλυση. Αντιθέτως, πρόκειται για μια ερμηνεία που παραγνωρίζει τον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα της εκλογικής συμπεριφοράς και μεταθέτει το κέντρο βάρους από τη στρατηγική αξιολόγηση της ηγεσίας στην αναζήτηση εσωτερικών υπαιτίων.

Μια ουσιαστική αποτίμηση της πορείας του ΠΑΣΟΚ θα απαιτούσε την εξέταση κρίσιμων μεταβλητών, όπως η αποτελεσματικότητα της αντιπολιτευτικής στρατηγικής, η παραγωγή πειστικού κυβερνητικού προγράμματος, η δυνατότητα προσέλκυσης νέων κοινωνικών ομάδων, η επικοινωνιακή παρουσία του κόμματος και ο βαθμός πολιτικής διαφοροποίησής του από τους βασικούς ανταγωνιστές του. Μόνο μέσα από μια τέτοια συνολική προσέγγιση μπορεί να εξαχθεί ένα τεκμηριωμένο συμπέρασμα για τα αίτια της στασιμότητας, χωρίς να υποκαθίσταται η ανάλυση από πολιτικές αφηγήσεις που εξυπηρετούν την εσωτερική αντιπαράθεση.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΕΛΑΣ ....Πασόκος από το 1974