ΕΙΝΑΙ:

 Οι Δοκησίσοφοι.

 Του Διαδικτύου...

<< Προσοχή: Ο Εξυπνάκιας >>

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η αποδοχή, τα likes και τα shares λειτουργούν ως νομίσματα κοινωνικής αξίας. Το να δημοσιεύεις μια δυναμική, έστω και εσφαλμένη, άποψη μπορεί να σου χαρίσει την προσοχή και την επικύρωση από μια ομάδα ομοϊδεατών.

 Θα μιλήσω για άτομα που, μέσα από την ανωνυμία ή την αποστασιοποίηση που προσφέρει το διαδίκτυο (κυρίως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης)..

Παρουσιάζουν τον εαυτό τους ως παντογνώστες ή ειδικούς σε μια πληθώρα θεμάτων, χωρίς να διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία, εμπειρία, ή ακαδημαϊκή κατάρτιση.

Εκφράζουν απόλυτη βεβαιότητα για τις απόψεις τους, ανεξάρτητα από την πολυπλοκότητα του θέματος. Δυσκολεύονται ή αρνούνται να διακρίνουν μεταξύ προσωπικής γνώμης και επαληθευμένων δεδομένων. Βασίζουν τα επιχειρήματά τους σε τίτλους ειδήσεων, αποσπασματικές πληροφορίες ή μη αξιόπιστες πηγές, αντί για μελέτη ή έρευνα βάθους.

Αντί για έναν εποικοδομητικό διάλογο, χρησιμοποιούν συχνά την επίθεση ad hominem (στο πρόσωπο), τον χλευασμό ή την εριστική συμπεριφορά για να επιβάλουν την άποψή τους. Συχνά εμπίπτουν στο φαινόμενο Dunning-Kruger, όπου άτομα με χαμηλή ικανότητα υπερεκτιμούν σε μεγάλο βαθμό την γνώση ή την ικανότητά τους.

Το διαδίκτυο και ειδικά τα social media λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές αυτού του φαινομένου. Δίνουν βήμα στον καθένα, το οποίο είναι θετικό, αλλά επιτρέπει και σε μη ειδικούς να έχουν ίσο, αν όχι μεγαλύτερο, ακροατήριο με τους πραγματικούς ειδικούς. Οι αλγόριθμοι συχνά ενισχύουν απόψεις που συμφωνούν με τις δικές μας, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι η άποψή μας είναι η επικρατέστερη και αδιαμφισβήτητη.

Η έλλειψη προσωπικής επαφής μειώνει την κοινωνική αναστολή, οδηγώντας σε πιο επιθετική και αδιάλλακτη συμπεριφορά. Οι δοκησίσοφοι του διαδικτύου έχουν σοβαρές επιπτώσεις στον δημόσιο διάλογο. Η επιφανειακή τους γνώση και η ταχύτητα διάδοσης στο διαδίκτυο συμβάλλουν στη γρήγορη εξάπλωση λανθασμένων πληροφοριών, ειδικά σε κρίσιμα θέματα (π.χ. υγεία, πολιτική).

Δημιουργούν κλίμα δυσπιστίας προς την επιστημονική γνώση και τους αληθινούς ειδικούς, καθώς η γνώση τους αντιμετωπίζεται ως “μία ακόμη γνώμη”. Η εριστική τους συμπεριφορά οξύνει την πόλωση και καθιστά δυσκολότερη τη συνεννόηση. Η ψυχολογία πίσω από τους δοκησίσοφους του διαδικτύου είναι πολύπλοκη και συνδέεται με τη φύση της ανθρώπινης ταυτότητας, της γνωστικής προκατάληψης και του μέσου (διαδικτύου) που χρησιμοποιούν.

Οι συμπεριφορές τους μπορούν να εξηγηθούν μόνο μέσω ψυχολογικών μηχανισμών. Το φαινόμενο Dunning-Kruger πήρε το όνομά του από τους δύο κοινωνικούς ψυχολόγους που το μελέτησαν και το τεκμηρίωσαν επιστημονικά: τον David Dunning και τον Justin Kruger. Αυτή είναι ίσως η πιο κλασική εξήγηση. Είναι μια γνωστική προκατάληψη κατά την οποία άτομα με χαμηλή ικανότητα ή ελάχιστη γνώση σε έναν τομέα τείνουν να υπερεκτιμούν δραματικά τη δική τους ικανότητα ή γνώση.

Όταν κάποιος αποκτά μια επιφανειακή γνώση (π.χ., διαβάζοντας ένα άρθρο), νομίζει ότι κατέχει όλη τη σφαίρα της γνώσης. Η έλλειψη πραγματικής γνώσης τους εμποδίζει να αντιληφθούν το εύρος και το βάθος τού τι δεν γνωρίζουν. Αυτό οδηγεί σε μια αδικαιολόγητη σιγουριά και άρνηση να ακούσουν ειδικούς.

Το ίδιο το ψηφιακό μέσο απελευθερώνει την επιθετικότητα. Η απουσία προσωπικής επαφής και η ανωνυμία (είτε πραγματική είτε μέσω ψευδώνυμων) αφαιρεί τις κοινωνικές αναστολές που έχουμε στον φυσικό κόσμο. Δεν υπάρχει ο φόβος της άμεσης κοινωνικής απόρριψης ή της σύγκρουσης πρόσωπο με πρόσωπο. Η συνομιλία δεν είναι άμεση. Αυτό δίνει χρόνο στους χρήστες να σκεφτούν μια επιθετική απάντηση χωρίς να βλέπουν την άμεση αντίδραση του άλλου, μειώνοντας την ενσυναίσθηση.

Το να γράφεις σε ένα πληκτρολόγιο δίνει την αίσθηση ότι είσαι πιο αποστασιοποιημένος και “αντικειμενικός” απ’ ό,τι αν μιλούσες σε κάποιον φωναχτά. Το να φαίνεται κάποιος “σοφός” στο διαδίκτυο είναι μια μορφή κοινωνικής ανταμοιβής. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η αποδοχή, τα likes και τα shares λειτουργούν ως νομίσματα κοινωνικής αξίας. Το να δημοσιεύεις μια δυναμική, έστω και εσφαλμένη, άποψη μπορεί να σου χαρίσει την προσοχή και την επικύρωση από μια ομάδα ομοϊδεατών.

Η υιοθέτηση ακραίων θέσεων ενισχύει τον δεσμό με την ομάδα που συμμερίζεται αυτές τις απόψεις. Η επίθεση σε μια αντίθετη άποψη γίνεται μια πράξη πίστης προς την ομάδα, η οποία ανταμείβεται με κοινωνική αποδοχή. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος προτιμά την επιβεβαίωση έναντι της αμφισβήτησης. Οι άνθρωποι τείνουν να αναζητούν, να ερμηνεύουν και να θυμούνται πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις τους, ενώ αγνοούν ό,τι τις αντικρούει. Ο δοκησίσοφος θα διαβάσει μόνο τις πηγές που ενισχύουν την άποψή του.

Η τάση να αποδίδουμε τις επιτυχίες στην εσωτερική μας ικανότητα (“Είμαι έξυπνος”) και τις αποτυχίες σε εξωτερικούς παράγοντες (“Ο αλγόριθμος με υπονομεύει”). Η άρνηση να παραδεχτεί κανείς το λάθος του είναι ένας μηχανισμός προστασίας του Εγώ.

Συνοψίζοντας, η ψυχολογία του δοκησίσοφου είναι ένα μείγμα άγνοιας της άγνοιας, αποδέσμευσης από κοινωνικούς κανόνες, και της αναζήτησης κοινωνικής επικύρωσης σε ένα μέσο που ευνοεί τις ακραίες θέσεις. Ο δοκησίσοφος συχνά προσπαθεί να μετατοπίσει τη συζήτηση από το θέμα στο πρόσωπό σας. Μην πέσετε στην παγίδα. Αντί να υπερασπιστείτε τον εαυτό σας, επαναφέρετε την εστίαση στα δεδομένα.

Μία από τις αδυναμίες τους είναι η επιφανειακή γνώση. Ζητήστε ευγενικά να σας παραθέσουν την πρωτότυπη πηγή (όχι έναν τίτλο ή ένα meme) που υποστηρίζει τον ισχυρισμό τους. Συχνά, αυτό είτε θα τερματίσει τη συζήτηση, είτε θα αποκαλύψει την αδυναμία του επιχειρήματός τους. Αντί να δηλώσετε ότι κάνουν λάθος, θέστε ερωτήσεις που τους οδηγούν να αμφισβητήσουν τις δικές τους παραδοχές. “Ποια είναι η μεθοδολογία της έρευνας που επικαλείστε;” “Ποιος χρηματοδότησε αυτή τη μελέτη;”

“Αν ισχύει αυτό που λέτε για το A, τι συνέπεια έχει αυτό για το B” (Αυτό τους αναγκάζει να σκεφτούν τις ευρύτερες επιπτώσεις του ισχυρισμού τους.) “Ποια είναι η δική σας εμπειρία σε αυτό το πεδίο που σας οδηγεί σε αυτό το συμπέρασμα;” Δεν είναι όλες οι μάχες άξιες να δοθούν, ούτε όλοι οι χρήστες είναι πρόθυμοι για διάλογο.

Πηγή: Νίκος Χ Λαγκαδινός