ΤΟ ΤΕΛΟΣ

ΤΗΣ ΑΥΤΑΠΑΤΗΣ

Από την οργή

Του Λαϊκισμού

Στην πολιτική της ουσίας

Η σύγχρονη πολιτική σκηνή θυμίζει ναρκοπέδιο.

Η άνοδος των λαϊκιστικών κινημάτων δεν είναι ένα τυχαίο ιστορικό ατύχημα, ούτε αποτέλεσμα μαζικής παραπλάνησης. Είναι η οργανική αντίδραση μιας κοινωνίας που νιώθει ότι το έδαφος κάτω από τα πόδια της υποχωρεί. Η οργή είναι το σύμπτωμα· η αιτία είναι η βαθιά απογοήτευση από συστήματα που υποσχέθηκαν ευημερία και παρέδωσαν ανασφάλεια.

Σε μια εποχή που οι τίτλοι των ειδήσεων μοιάζουν με πολεμικά ανακοινωθέντα, η άνοδος του λαϊκισμού αντιμετωπίζεται συχνά ως μια ξαφνική «ασθένεια» της δημοκρατίας.

Όμως, η οργή που βλέπουμε στους δρόμους και στα ψηφιακά feeds δεν είναι παράλογη. Είναι η κραυγή ανθρώπων που νιώθουν ότι το μέλλον τους αποφασίζεται ερήμην τους, σε γραφεία που δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ, από ανθρώπους που δεν καταλαβαίνουν την αγωνία του απλήρωτου ενοικίου. Το ερώτημα δεν είναι πια αν ο λαός είναι θυμωμένος –αυτό είναι δεδομένο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι προοδευτικές δυνάμεις μπορούν να μετατρέψουν αυτή την τυφλή οργή σε ένα νέο, ρεαλιστικό όραμα αξιοπρέπειας, προτού οι σειρήνες του διχασμού γίνουν η μόνη φωνή που ακούγεται.

Ο λαϊκισμός τρέφεται από την απώλεια. Δεν πρόκειται μόνο για οικονομική στενότητα, αλλά για μια κρίση ταυτότητας και ελέγχου. Ο λαϊκισμός δεν δημιουργεί την οργή· την κατευθύνει.

Οι πολίτες αισθάνονται ότι οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται από μη εκλεγμένους τεχνοκράτες. Η αίσθηση ότι "η ψήφος μου δεν αλλάζει τίποτα" είναι το μεγαλύτερο δώρο στους λαϊκιστές.

Η παγκοσμιοποίηση δημιούργησε νικητές και ηττημένους. Η ταχύτητα της παγκοσμιοποίησης που κάνει πολλούς να νιώθουν "ξένοι στον τόπο τους". Ενώ τα αστικά κέντρα ευημερούν, η επαρχία και η παραδοσιακή εργατική τάξη βλέπουν τις κοινότητές τους να ερημώνουν. Ο λαϊκιστής ηγέτης δεν προσφέρει λύση, προσφέρει αναγνώριση: «Σας βλέπω, σας ακούω, είμαι η φωνή σας».

Ο αλγόριθμος της οργής

Αν ο λαϊκισμός του 20ού αιώνα χρειαζόταν μπαλκόνια, ο λαϊκιστής του 21ου αιώνα χρειάζεται μόνο έναν αλγόριθμο. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν ως επιταχυντές της πόλωσης:

Οι πλατφόρμες πριμοδοτούν το περιεχόμενο που προκαλεί θυμό, γιατί αυτό παράγει περισσότερα "clicks". Έτσι, ο μετριοπαθής λόγος θάβεται, ενώ οι εμπρηστικές δηλώσεις κυριαρχούν.

Οι χρήστες εγκλωβίζονται σε ψηφιακές φούσκες όπου ακούν μόνο όσα επιβεβαιώνουν τις προκαταλήψεις τους. Η "άλλη πλευρά" δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πολιτικός αντίπαλος, αλλά ως υπαρξιακός εχθρός.

Στα social media, η είδηση που "αισθάνεσαι" ως αληθινή μετράει περισσότερο από τα γεγονότα. Όταν η κοινή λογική καταρρέει, ο λαϊκισμός θριαμβεύει.

Η απώλεια του «εμείς»

Γιατί η Σοσιαλδημοκρατία δυσκολεύεται να απαντήσει; Η αλήθεια είναι ότι πολλά προοδευτικά κινήματα αποξενώθηκαν από το βίωμα του απλού ανθρώπου. Εστιάζοντας υπερβολικά σε θεωρητικά σχήματα και "identity politics", έχασαν την επαφή με την αγωνία του εργαζόμενου για το ενοίκιο, το ρεύμα και το μέλλον των παιδιών του. Η ελπίδα δεν χάθηκε, αλλά μεταλλάχθηκε σε κυνισμό γιατί η πολιτική έπαψε να μοιάζει με λύση και άρχισε να μοιάζει με διαχείριση του status quo.

Επιστροφή στα θεμέλια

Η απάντηση στον λαϊκισμό δεν είναι ο "αντι-λαϊκισμός", αλλά η αποτελεσματική διακυβέρνηση. Οι άνθρωποι δεν θέλουν εχθρούς, θέλουν ασφάλεια. Η επανασύνδεση περνά μέσα από τρεις πυλώνες:

Η στεγαστική κρίση είναι η νέα κοινωνική βόμβα. Χωρίς προσιτή κατοικία, δεν υπάρχει κοινωνική συνοχή. Η πολιτική πρέπει να παρέμβει στην αγορά, να ενισχύσει την κοινωνική κατοικία και να περιορίσει την κερδοσκοπία.

Δεν αρκούν τα πτυχία. Χρειαζόμαστε ένα σύστημα που παρέχει δια βίου μάθηση και ψηφιακό εγγραμματισμό, ώστε οι πολίτες να μην είναι έρμαια των fake news και της αυτοματοποίησης.

Η υγεία και η πρόνοια πρέπει να ξαναγίνουν καθολικά δικαιώματα. Όταν το κράτος παρέχει ένα ισχυρό δίχτυ ασφαλείας, ο φόβος υποχωρεί και μαζί του η δύναμη των λαϊκιστών.

Ο λαϊκισμός είναι ο καθρέφτης των αποτυχιών της δημοκρατίας μας. Οι άνθρωποι δεν θα σταματήσουν να οργίζονται όσο νιώθουν ότι το μέλλον τους είναι υποθηκευμένο. Η μόνη πραγματική ασπίδα είναι μια προοδευτική πολιτική που χτίζει νοσοκομεία, θρανία και σπίτια.

Η καλύτερη απάντηση στον φόβο είναι η βεβαιότητα ότι κανένας δεν θα μείνει πίσω μόνος του.

Ο λαϊκισμός θα κερδίζει πάντα όσο η πολιτική παραμένει μια μάχη συνθημάτων σε μια οθόνη κινητού. Όμως, η δύναμή του εξατμίζεται εκεί που αρχίζει η πραγματική ζωή. Μια οικογένεια που νιώθει ασφαλής στο σπίτι της, ένας νέος που βλέπει την εκπαίδευση ως σκάλα ανόδου και ένας ηλικιωμένος που δεν φοβάται την αρρώστια, δεν έχουν ανάγκη από «σωτήρες» που τρέφονται με το μίσος. Η σοσιαλδημοκρατία δεν θα ανακάμψει κουνώντας το δάχτυλο στους ψηφοφόρους, αλλά κρατώντας τους το χέρι την ώρα της ανασφάλειας.

Το τέλος της αυταπάτης είναι η αρχή της ευθύνης: να χτίσουμε ξανά ένα κράτος-προστάτη, όχι από νοσταλγία για το παρελθόν, αλλά ως τη μόνη βιώσιμη γέφυρα για το μέλλον. 

Πηγή: Νίκος .Χ.Λαγκαδινός